| Dane osobowe | |
|---|---|
| Urodzenie | 26 czerwca 1876, Gdańsk |
| Śmierć | 22 listopada 1939, Nowy Wiec |
| Narodowość | niemiecka |
| Zawód / rola | duchowny katolicki, proboszcz |
| Święcenia | 13 marca 1904, Pelplin |
| Probostwo | Mierzeszyn (od 6 września 1912) |
| Znany z | sprzeciw wobec narodowego socjalizmu; broszura „Hakenkreuz oder Christenkreuz?” |
| Status kościelny | Sługa Boży |
| Upamiętnienia | |
| Szkoła | SP w Mierzeszynie nazwana jego imieniem, 13 października 2003 |
| Pomnik | odsłonięty 30 sierpnia 2020 (ul. Wolności 19, Mierzeszyn) |
| Proces beatyfikacyjny | otwarty 21 maja 2026 (archidiecezja gdańska) |
Johannes Paul Aeltermann urodził się w rodzinie mistrza szewskiego Franza Aeltermanna i jego żony Elżbiety, z domu May. Po ukończeniu gimnazjum w Gdańsku w 1898 roku studiował w seminarium duchownym w Pelplinie i 13 marca 1904 przyjął święcenia kapłańskie.
Życiorys i wczesna posługa kapłańska
Po święceniach pracował jako wikary między innymi w Gdańsku i w Starogardzie Gdańskim. W latach początkowych działalności publicznej spotykały go oskarżenia o germanizowanie polskich dzieci; w 1911 roku wytoczył proces redakcji Pielgrzyma i wygrał, a rok później uzyskał korzystny wyrok w sporze z redaktorem Gazety Gdańskiej.
6 września 1912 objął probostwo parafii w Mierzeszynie, obsługującej około 700 wiernych wraz z filią w Przywidzu. W latach 1920–1939 ta parafia leżała w granicach Wolnego Miasta Gdańska.
Działalność społeczna i sprzeciw wobec narodowego socjalizmu
W Mierzeszynie prowadził aktywną działalność społeczną i duszpasterską. Jako zdecydowany przeciwnik hitleryzmu opublikował 21 maja 1933 ośmiostronicową broszurę „Hakenkreuz oder Christenkreuz?” z podtytułem „kazanie przedwyborcze”, w której ostrzegał przed ideologią narodowego socjalizmu i wskazywał na jej sprzeczność z zasadami chrześcijaństwa.
Po dojściu do władzy narodowych socjalistów spotkały go szykany: aresztowano go, a także dochodziło do napadów na plebanię i obrzucania jej kamieniami. Został zwolniony dzięki interwencji biskupa gdańskiego Edwarda O’Rourkego, mimo to presja i prześladowania ze strony bojówkarzy narastały.
Aresztowanie, śmierć i pochówek
Po wybuchu wojny i wcieleniu Wolnego Miasta Gdańska do III Rzeszy Aeltermann został aresztowany. Zabrano go do Nowego Wieca, gdzie rozstrzelano go wraz z grupą około 60 osób z okolicy, w tym dwoma polskimi księżmi. Księża zostali zmuszeni do wykopania sobie grobu i zamordowani jako ostatni z tej grupy.
Po zakończeniu wojny jego szczątki ekshumowano. 17 maja 1945 złożono je w grobie obok kościoła św. Bartłomieja Apostoła w Mierzeszynie.
Upamiętnienie i proces beatyfikacyjny
Jego imieniem nazwano Szkołę Podstawową w Mierzeszynie 13 października 2003. W Mierzeszynie przy ul. Wolności 19 odsłonięto pomnik poświęcony księdzu 30 sierpnia 2020. Kościół katolicki w Niemczech wymienia go wśród męczenników wiary XX wieku.
Proces beatyfikacyjny został oficjalnie otwarty 21 maja 2026 w archidiecezji gdańskiej.
