Wielka Zbrojownia w Gdańsku to zabytkowy arsenał z początku XVII wieku, rozpoznawalny dzięki manierystycznej formie i bogatej dekoracji. Budynek wyróżnia się materiałami — drobna czerwona holenderska cegła, piaskowiec i złocenia — oraz układem, który sprawia wrażenie czterech oddzielnych kamienic.
Jak powstała Wielka Zbrojownia?
Budynek wzniesiono w latach 1602–1605 w odpowiedzi na rosnące zagrożenie ze strony Szwecji i brak magazynów na sprzęt wojenny. Projekt przypisuje się jednemu z czołowych architektów ówczesnego Gdańska, Antoniemu van Obberghenowi. Inspiracją do powstania budowli były Hale Mięsne z Haarlemu.
Zbrojownia łączyła funkcję magazynową z reprezentacyjną, dlatego fasady otrzymały bogatą ornamentykę i elementy rzeźbiarskie. W 1945 roku budynek został spalony podczas działań wojennych. Odbudowano go w latach 1947–1965, a hełmy wież i kamieniarka szczytów odzyskały dawny kształt.
Co przedstawiają detale na fasadach?
Główna fasada od strony ul. Piwnej wyróżnia się rozbudowaną dekoracją. Na elewacji znajdują się między innymi:
- dwa duże rustykowane portale zwieńczone kartuszami z herbami Gdańska, podtrzymywanymi przez lwy,
- posąg Minerwy we wnęce na wysokości górnej kondygnacji,
- kamienne maski i ornamenty okuciowe,
- postać trzech pikinierów, halabardzisty i wachmistrza,
- szczyty ze wąsatymi sfinksami i wybuchającymi granatami,
- dwie ośmioboczne wieżyczki ze ślimakowymi schodami i hełmami z blachy.
Fasada od strony Targu Węglowego ma skromniejsze portale i własne postacie rzeźbione — między innymi muszkieterów, chorążego, konstabla i kapitana. Na tej stronie umieszczono też figurę Kozaka z leżącą u stóp ściętą głową, odnoszącą się do wydarzenia z rynku lwowskiego z udziałem Jana Podkowy.
Jak wygląda wnętrze i jakie są współczesne funkcje?
Wnętrza z czasów wcześniejszych przyciągały podróżnych. Trzypiętrowy budynek przechowywał broń, zbroje, uprzęże, a także obrazy i posągi. Zgromadzone eksponaty pokazywano w widowiskowy sposób — zbroje ustawiano na manekinach postawionych na kukłach udających rumaki; manekiny były ruchome.
Na wyższych kondygnacjach działa Akademia Sztuk Pięknych. Parter o powierzchni 1819 m² pierwotnie mieścił pasaż handlowy oparty na 15 granitowych słupach. Od 8 grudnia 2015 na parterze funkcjonuje Zbrojownia Sztuki — przestrzeń wystawiennicza ASP podzielona na główną salę wystawową, Galerię "Design" i galerię "Kultura Ma Wiele Twarzy". W pozostałych częściach parteru prowadzona jest działalność gastronomiczna.
Do 2007 roku przez budynek prowadziło przejście skracające drogę między ul. Piwną a Targiem Węglowym. Fasady poddano pracom konserwatorskim w latach 2000–2005; przywrócono wtedy polichromie, złocenia i dekoracyjne rzygacze od strony ul. Piwnej.
Powierzchnia piwnic wynosi 1528 m².
Informacje praktyczne
- Adres: Targ Węglowy 6, 80-836 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Strona internetowa: asp.gda.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (577 opinii)
