Pomnik Poległych Stoczniowców 1970 przypomina ofiary wydarzeń Grudnia 1970 i zajmuje miejsce na placu Solidarności w Gdańsku, niedaleko Bramy nr 2 Stoczni Gdańskiej. Monument w formie krzyży z kotwicami stoi blisko miejsca, gdzie padli pierwsi zabici: Kazimierz Stojecki, Jerzy Matelski, Andrzej Perzyński i Stefan Mosiewicz.
Jak powstał pomnik?
Już w 1971 Henryk Lenarciak zgłosił postulat budowy pomnika upamiętniającego stoczniowców poległych w grudniu 1970. Realizacja stała się możliwa dopiero po podpisaniu Porozumień Sierpniowych. W czasie strajków zbierano środki na budowę wśród uczestników i mieszkańców Trójmiasta; w kraju pojawiali się także ofiarodawcy spoza regionu.
Komitet budowy pomnika powołano pod przewodnictwem Henryka Lenarciaka; jego zastępcą został Marek Adamczewski, a sekretarzem Zygmunt Manderla. Pierwotny projekt Bogdana Pietruszki przewidywał cztery krzyże łączące się kotwicami. Trzyosobowy zespół autorów — Wojciech Mokwiński, Maria Korpalska i Giedymin Jabłoński — zaproponował ostatecznie trzy krzyże, argumentując, że lepiej spełniają wymagania plastyczne i mają bardziej uniwersalną symbolikę. Projekt tej wersji zatwierdził wiceminister kultury i sztuki, główny konserwator zabytków Wiktor Zin.
Jak wygląda pomnik i z jakich materiałów jest wykonany?
Monument tworzą trzy krzyże, każdy o masie 36 ton i wysokości 42 metry. Na każdym krzyżu zawieszona jest kotwica ważąca około 2 tony. W dolnej części pomnika umieszczono płaskorzeźby przedstawiające sceny z życia stoczniowców, a na powierzchni monumentu zamieszczono cytat z psalmu 29 oraz fragment wiersza Który skrzywdziłeś Czesława Miłosza.
Krzyże wykonano z płyt stali chromoniklowej, kwasoodpornej. Kotwice powstały z płyt mosiężnych, a płaskorzeźby odlano z brązu. Pierwszy pal pod budowę wbito 17 września 1980, kamień węgielny wmurowano 6 grudnia 1980, a głównym wykonawcą prac było przedsiębiorstwo Budimor, przy udziale kilkunastu zakładów i instytucji.
Jaka jest symbolika pomnika?
Forma trzech krzyży z kotwicami łączy motywy męczeństwa i pracy stoczniowej. Zespół projektowy uznał, że trzy krzyże lepiej przekazują uniwersalny charakter pamięci o poległych. Lokalizacja monumentu przy Bramie nr 2 ma związek z miejscem, gdzie padli pierwsi zabici podczas wydarzeń Grudnia 1970.
Co wydarzyło się podczas odsłonięcia?
Pomnik odsłonięto 16 grudnia 1980, w dziesiątą rocznicę wydarzeń grudniowych. Ceremonię uświetniło pierwsze wykonanie Lacrimosy Krzysztofa Pendereckiego, utworu zamówionego na tę okazję przez Lecha Wałęsę. Prymas Stefan Wyszyński nie brał udziału w uroczystości, tłumacząc to tym, że nie może być tylko "prymasem stoczniowców".
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Solidarności, 80-001 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Strona internetowa: gdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (4 165 opinii)
