Twierdza Wisłoujście stoi przy ujściu Martwej Wisły do Zatoki Gdańskiej, na prawym, wschodnim brzegu rzeki, naprzeciwko Nowego Portu, w odległości około 5,5 km od historycznego centrum Gdańska. Przez stulecia pełniła zadania kontroli i ochrony statków handlowych, służyła jako latarnia morska oraz zachowała znaczenie militarne przynajmniej do XIX wieku.
Gdzie jest twierdza i skąd pochodzi nazwa?
Położenie przy ujściu Martwej Wisły determinuje funkcję obiektu jako strażnicy wejścia do portu. Rzeka, wcześniej znana jako Wisła Gdańska (Leniwka), była głównym ujściem Wisły aż do połowy XIX wieku, co tłumaczy strategiczne znaczenie twierdzy nazywanej w okresie nowożytnym "Bramą do Rzeczypospolitej".
Jak przebiegała budowa i zmiany architektoniczne?
Konstrukcja twierdzy zawiera elementy od gotyku po formy późniejszych epok. Najstarsze wzmianki o strażnicy sięgają XIV wieku, a murowana, cylindryczna wieża powstała około 1482 roku. Z biegiem wieków powstawały kolejne umocnienia: Wieniec artyleryjski z XVI wieku, w jego otoczeniu Fort Carré z czterema bastionami z początku XVII wieku oraz rozbudowane szańce typu holenderskiego w latach 1624–1626.
Fundamenty opierają się na drewnianych skrzyniach z kamieniami, zwanych kaszycami. Wieża pełniła funkcję latarni morskiej do roku 1758. Hełm wieży z 1721 roku spłonął w 1889 roku; potem wieża miała stożkowe zwieńczenie, które przetrwało do 1945 roku. W czasie działań wojennych w 1945 roku wieża, wieniec, domki oficerskie i górne kondygnacje koszar zostały prawie całkowicie zniszczone.
Jak wygląda twierdza dziś i co można zobaczyć?
W centrum założenia stoi cylindryczna wieża otoczona ceglanym wieńcem, do którego przylegają dawne domy oficerskie. Całość obejmuje Fort Carré oraz Szańc Wschodni z bastionami i zachowanym rawelinem; wszystkie te części otaczają fosy zasilane przez Martwą Wisłę. Po zniszczeniach z połowy XX wieku podjęto prace inwentaryzacyjne i projektowe, a obiekt wpisano do rejestru zabytków w 1959 roku.
W jakim celu obiekt jest udostępniany i jakie odbywają się tam wydarzenia?
Twierdza jest oddziałem Muzeum Gdańska i jest udostępniana zwiedzającym w sezonie od maja do września. Na terenie twierdzy organizowane są inscenizacje bitew morskich, spotkania z grupami rekonstrukcji historycznych, warsztaty dawnych rzemiosł, konferencje i wykłady. Obiekt pełni także ważną rolę przyrodniczą jako jedno z największych zimowisk nietoperzy w województwie pomorskim.
Co pozostało po zniszczeniach i rekonstrukcjach?
Po II wojnie światowej twierdza uległa znacznym zniszczeniom; w kolejnych dekadach wykonywano prace zabezpieczające i częściowo odbudowano mury, koszary oraz elementy wieży. W latach 50. i 60. XX wieku wykonano prace konstrukcyjne, odbudowano koszary i przeprowadzono remonty dachów domków oficerskich. Od 1974 roku obiekt znajduje się pod opieką Muzeum Historii Miasta Gdańska (obecnie Muzeum Gdańska).
Informacje praktyczne
- Adres: Stara Twierdza 1, 80-551 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn, śr–nd 10:00–16:00
- Telefon: +48509226350
- Strona internetowa: muzeumgdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (4 931 opinii)
