Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku to zabytkowy budynek o mieszanej, gotycko-renesansowej formie, umieszczony w najbardziej reprezentatywnej części miasta. Usytuowany jest na przecięciu ulicy Długiej i Długiego Targu, wśród zabudowy między ulicami Długą, Kramarską, Piwną i Kaletniczą. Obiekt zajmuje ważne miejsce w panoramie Śródmieścia i pełni funkcję muzealną jako oddział Muzeum Gdańska.
Gdzie stoi ratusz i jak się wpisuje w miasto?
Ratusz znajduje się w ciągu historycznej Drogi Królewskiej, w grupie budynków na rogu ulicy Długiej i Kramarskiej. Jest drugim co do wysokości budynkiem Głównego Miasta po bazylice konkatedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Położenie sprawia, że bryła ratusza wyróżnia się w reprezentacyjnej osi miasta.
Jak zaczęła się budowa i rozbudowy ratusza?
Za pierwszy ratusz uznaje się przebudowany kantor wzniesiony na podstawie przywileju króla Władysława Łokietka w 1298, który pełnił pierwotnie funkcje sądownicze. Najstarsze zachowane fragmenty pochodzą z lat 1327–1336. Z powodu rosnących potrzeb municypalnych budynek był wielokrotnie rozbudowywany w XIV i XV wieku.
Pierwsza znacząca rozbudowa rozpoczęła się w 1378 i trwała do 1382; w tym czasie powstały pomieszczenia dla wagi miejskiej oraz wielka sala rady miejskiej. W latach 1454–1457 podniesiono poddasze i odnowiono elewację, a w latach 1486–1488 wybudowano wieżę ratuszową. W pierwszej połowie XVI wieku powstały oficyny wokół dziedzińca, kształtujące obecny obrys gmachu.
Co zmienił pożar z 1556 i renesansowe przekształcenia?
Pożar z 3 października 1556, wywołany zaprószeniem ognia, poważnie uszkodził konstrukcję i wnętrza. Naprawy trwały kilka lat i zapoczątkowały przebudowę w stylu renesansowym. W latach 1559–1560 wykonano nowy hełm wieży oraz elewację; w 1561 na hełmie ustawiono pozłocony posąg Zygmunta II Augusta i uruchomiono 14-dzwonowy carillon automatyczny.
Co wydarzyło się w XIX i XX wieku oraz podczas II wojny światowej?
W okresie panowania pruskiego funkcje ratusza uległy zmianie — część pomieszczeń służyła administracji terytorialnej, a w XIX wieku przeprowadzono remonty i nadbudowy. W latach 1823–1824 usunięto dawne tynki z malowidłami i naniesiono nowe dekoracje; około 1846 nadbudowano kolejną kondygnację.
Podczas działań wojennych Główne Miasto początkowo było stosunkowo mało zniszczone, lecz w marcu 1945 ostrzał i pożar strawiły hełm wieży oraz drewniane stropy, a mury ucierpiały od pocisków. Początkowo budynek uznano za przeznaczony do rozbiórki, ostatecznie jednak podjęto jego odbudowę — prace konserwatorskie i rekonstrukcyjne uznano za jedno z ważniejszych powojennych osiągnięć konserwatorskich w Polsce.
Jakie funkcje pełni ratusz po wojnie?
W październiku 1952 wnętrza ratusza przekazano Muzeum Pomorskiemu w Gdańsku. Po pracach rekonstrukcyjnych, 2 kwietnia 1970 ratusz przekazano jako siedzibę Muzeum Historii Miasta Gdańska, od 2000 działającego pod nazwą Muzeum Gdańska. W 2000 na wieży zamontowano nowy, 37-dzwonowy carillon wykonany przez holenderską ludwisarnię Koninklijke Eijsbouts.
Jakie wnętrza znajdują się w ratuszu?
Komora palowa to najstarsza część gmachu; pierwotnie była salą kupiecką, służącą do poboru podatków. W 2016 w tym pomieszczeniu odkryto fresk z I połowy XV w. przedstawiający ukrzyżowanego Chrystusa, co sugeruje, że miejsce mogło pełnić funkcję kaplicy ratuszowej. Badania stropu wykazały, że drewno użyte do jego konstrukcji ścięto zimą 1378/1379.
Sień to bogato zdobiony korytarz z odtworzonymi schodami. Fragmenty pierwotnego wyposażenia przetrwały i zostały wyróżnione ciemniejszym lakierem. Wnętrze sieni uległo częściowej utracie w XIX wieku, a podczas II wojny światowej zostało zniszczone i później odtworzone na podstawie zachowanych elementów i fotografii.
Sala Biała była najważniejszą salą reprezentacyjną i sądową; odbywały się tu audiencje królewskie, ceremonie nadawania obywatelstwa i podpisywano większość międzynarodowych umów zawieranych w Gdańsku. Dekorację sali stanowią portrety królów polskich i wielki marmurowy kominek. Sala Czerwona — historycznie sala sądowa — zyskała renesansowy wystrój przypominający Pałac Dożów w Wenecji.
Jakie prace konserwatorskie przeprowadzono we współczesności?
W 2018 zakończono renowację XVIII-wiecznych przedproży wejściowych — prace objęły wzmocnienie fundamentów, demontaż zniszczonych elementów i nową izolację przeciw wilgoci. Koszt tych prac przekroczył 200 tys. zł. W 2019 przeprowadzono remont pomieszczenia zwanego "Wielkim Krzysztofem" i odrestaurowano malowidła z 1583 roku. W 2021 rozpoczęto renowację dębowych drzwi prowadzących z Wielkiej Sali Wety do archiwum; drzwi te uznano za najstarsze w mieście, prawdopodobnie pochodzące z lat 80. XIV wieku.
Informacje praktyczne
- Adres: Długa 46, 80-831 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 10:00–18:00, pn 12:00–18:00
- Telefon: +48585733128
- Strona internetowa: muzeumgdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (2 212 opinii)
