Brama Wyżynna to masywna, renesansowa brama miejska w Gdańsku. Lokalizację wyznaczają współczesne ulice Okopowa i Wały Jagiellońskie, a pierwotnie brama łączyła miasto z zewnętrznymi umocnieniami między Bastionem św. Elżbiety a Bastionem Karowym. Do końca XIX wieku pełniła rolę głównego wjazdu na Drogę Królewską.
Gdzie stoi Brama Wyżynna?
Brama stoi przy trasie komunikacyjnej zlokalizowanej w ciągu ulic Okopowa i Wały Jagiellońskie. W okresie, gdy istniały szesnastowieczne wały obronne, brama leżała między Bastionem św. Elżbiety i Bastionem Karowym. Do 1895 roku wiązała się bezpośrednio z obwarowaniami i fosą.
Jaka jest historia Bramy Wyżynnej?
Projekt bramy zatwierdziła Rada Miasta w 1586 roku, a ukończono ją w 1588. Autorem budowli był Willem van den Blocke. Przez około 290 lat brama zachowała zasadniczo niezmienioną formę.
W XIX wieku przeprowadzono szereg zmian konstrukcyjnych i restauracyjnych. W 1861 wykonano prace konserwatorskie, w 1878 rozebrano istniejącą do tej pory bramę wewnętrzną i wybito dodatkowe przejazdy w wałach, a most zwodzony nad fosą zastąpiono stałą groblą. W 1884 obłożono bramę rustyką i dodano fryz herbowy na elewacji wschodniej. W 1895 zniesiono wały, a fosę zasypano.
W 1903 do budynku przeniesiono odwach i w związku z tym zamknięto przejazdy. Po demilitaryzacji Gdańska w 1920 część pomieszczeń zajęło biuro podróży Norddeutscher Lloyd. W 1945 uszkodzono głównie wystrój rzeźbiarski. Naprawy i konserwacje prowadzono w 1946, 1949–1950 oraz 1964–1965, a brakującą figurę lwa zrekonstruowano w 1966. W okresie powojennym pomieszczenia użytkowało Polskie Biuro Podróży "Orbis"; w 1952 przejazd centralny ponownie otwarto, pozostawiając boczne przejścia zamknięte. W 2002 budynek przejęło Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, a 22 maja 2012 w Bramie otwarto Pomorskie Centrum Informacji Turystycznej.
Jak wygląda brama i co na niej widać?
Forma bramy nawiązuje do renesansowych bram miejskich znanych z Antwerpii i oparta jest na włoskich wzorach. W przyziemiu stoją cztery zdwojone pilastry w porządku toskańskim i trzy półkoliście zamknięte przeloty. Środkowy przelot był najwyższy i przeznaczony dla ruchu kołowego, dwa boczne służyły pieszym.
Przyziemie jest oblicowane rustyką z piaskowca, którego ciosy zdobią głęboko ryte ornamenty roślinne. Górna kondygnacja miała przykrywać podniesioną bronę środkowego przelotu i ozdobiona jest fryzem heraldycznym z trzema wypukłymi herbami: pośrodku Królestwa Polskiego, po prawej Gdańska, po lewej Prus Królewskich. Fryz dzielą płaskie, nieklasyczne pilastry, które dochodzą do attyki zdobionej rzeźbami czterech lwów; całość nakryto dachem czterospadowym. Na elewacji wschodniej znajduje się dodany w 1884 roku płaskorzeźbiony herb Cesarstwa Niemieckiego. Przed bramą pierwotnie znajdował się most zwodzony złożony z trzech kładek.
Jakie napisy znajdują się na fasadzie?
Na fasadzie widoczne są sentencje łacińskie. Umieszczono między innymi: "Sapientissime fiunt quae pro Republica fiunt" tłumaczone jako "Najmądrzej dzieje się wszystko, co się dzieje dla Rzeczypospolitej" oraz "Iustitia et Pietas duo sunt Regnorum omnium Fundamenta" z przekładem "Sprawiedliwość i pobożność to dwie podstawy wszystkich królestw". Na fasadzie widnieje też napis "Civitatib. haec optanda bona maxime Pax Libertas et Concordia" z tłumaczeniem "Dobra najbardziej dla państw pożądane to pokój, wolność, zgoda"; napisy, cyfry i herby były dawniej szeroko złocone.
Informacje praktyczne
- Adres: Wały Jagiellońskie 2A, 80-887 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 9:00–17:00
- Telefon: +48587327041
- Strona internetowa: prot.gda.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (20 770 opinii)
