Śluza Kamienna, zabytkowy kompleks hydrotechniczny w śródmieściu Gdańska, został wzniesiony w latach 1619–1623 i pełnił funkcję regulacji poziomu wód oraz elementu fortyfikacji. Obiekt składa się z kamiennych grodzi, wieżyczek i komory śluzy; jego konstrukcja była projektowana przez holenderskich inżynierów. Współcześnie elementy kamienne są w złym stanie technicznym, a obiekt nadal pełni rolę wrót przeciwsztormowych.
Czym była i czym jest Śluza Kamienna?
Kompleks zaprojektowali Wilhelm Jansen Benningen i Adrian Olbrantsen. Śluza służyła regulacji poziomu Motławy, ochronie przed cofnięciem się wód morskich na Żuławy i — w razie oblężenia — umożliwiała celowe spiętrzenie wód. W XVIII i XIX wieku obiekt był modernizowany: powiększono umocnienia zwane Świńską Głową, wymieniono drewniane wrota na żelazne i ocementowano kanał. W czasie II wojny światowej uszkodzona została część wschodniej grodzi.
Kto odpowiada za stan obiektu?
30 lipca 2024 r. wojewoda pomorski wydał decyzję potwierdzającą, że zarządzanie śluzą należy do Wód Polskich. W odpowiedzi na pytania rzecznicy tej instytucji wskazali, że w obecnym planie inwestycji i planie utrzymania nie ma zaplanowanego remontu Kamiennej Grodzy. W przeszłości, w latach 2004–2006, Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej zrealizował prace naprawcze komory śluzy, jazu i Kanału Młyńskiego oraz wymienił wrota przeciwpowodziowe.
Jakie decyzje wydał konserwator zabytków?
Pomorski wojewódzki konserwator zabytków wydał decyzje nakazujące prace porządkowe i zabezpieczające. Decyzją z 1 czerwca 2023 r. polecono usunięcie roślinności porastającej prowadnice z terminem wykonania do końca 2024 r. Drugim nakazem określono prace uczytelniające tzw. "świńskie uszy" oraz wzmocnienie konstrukcji i uzupełnienie ubytków prowadnic z terminem wykonania do końca 2026 r.. Zapowiedziano rekontrolę w 2027 r.
Ile mogą kosztować prace i co było planowane wcześniej?
Przybliżony koszt kompleksowej rewitalizacji oceniano przed kilkunastoma laty na około 5 mln zł; w obecnych warunkach szacunek podnoszono do około 10 mln zł. W 2017 r. przygotowano dokumentację do kompleksowej rewitalizacji zaplanowanej na lata 2018–2020, jednak prace nie ruszyły z powodu braku środków. W latach 1963–1964 rozpoczęto większy remont grodzi i wieżyczek, który nie został dokończony, a zakupione płyty kamienne użyto później przy podbudowie cokołu pomnika Jana III Sobieskiego.
Co wynika z obecnego układu odpowiedzialności?
Po administracyjnym rozstrzygnięciu zarządzanie obiektem przypisano Wodom Polskim, ale brak pozycji inwestycyjnej uniemożliwia rozpoczęcie kompleksowego remontu. Konserwator nałożył terminy wykonania określonych prac do końca 2024 r. i do końca 2026 r., a stan obiektu będzie przedmiotem ponownej kontroli w 2027 r.
Rekontrola zaplanowana jest na 2027 rok.
